• darkblurbg

Het schijnt echt te gebeuren: cliënten die van hun therapeut te horen krijgen dat ze nog niet toe zijn aan de volgende stap in hun proces. Of dat ze überhaupt nog niet toe zouden zijn aan therapie. Maar is het in deze situatie eigenlijk juist niet zo dat de therapeut een tekort aan vakkundigheid en ervaring heeft om het proces waar de cliënt in zit op een juiste manier te begeleiden? Zodat het niet lukt om op een veilige manier een verandering te bereiken?

Een cliënt die de moed heeft verzameld om psychische hulp te vragen is ten allen tijde klaar voor verandering. Het is aan de psychische hulpverlener om dit proces op een juiste manier te begeleiden, zodat het in beweging blijft. Als het helingsproces stokt of een cliënt haakt af, dan is het van belang dat de therapeut hiervoor de verantwoordelijkheid neemt, om zo het zelfvertrouwen van de cliënt te behouden of, beter nog, te versterken.

Hoe kan het toch gebeuren dat behandelaars de therapie beëindigen met het argument dat een cliënt nog niet toe is aan verandering? Of dat ze door blijven gaan zonder dat er resultaat wordt geboekt in het helingsproces van de cliënt?
Een therapeutisch proces kan natuurlijk altijd stagneren. De vraag is echter: wat maakt dat een therapeut dit nog in veel gevallen niet tijdig bewust is en als probleem bij de cliënt neerlegt?

Waargebeurd verhaal
Voor mij in de zwarte stoel met grijze wieltjes zit, in elkaar gedoken, een tengere vrouw. Terwijl ze langzaam kleine rondjes met de stoel rolt kijkt ze me met haar groene ogen angstig aan. Haar hele houding straalt pure wanhoop uit. Maar wat sterk dat ze dan toch hier zit, bedenk ik me. Ze begint te vertellen. Haar stem is bijna te zacht om dat wat ze zegt goed te kunnen horen, maar ik luister met ingehouden adem naar haar verhaal. Na tientallen jaren ineffectieve hulpverlening heeft ze nu gehoord dat ze is uitbehandeld of alsnog medicatie zou moeten gaan slikken.

Terwijl ze vertelt groeit mijn respect voor haar; wat een krachtige vrouw zit hier voor me. Ze kiest haar eigen pad – ongeacht wat therapeuten haar vertellen. Er is een volle overtuiging in haar dat ze wel degelijk kan veranderen en ze zoekt een gids die haar wil begeleiden zichzelf te bevrijden van negatieve ervaringen.

Uiteindelijk bleek deze wilskracht van haar voldoende om het doorgewinterde wantrouwen naar therapeuten op te heffen. Door haar te confronteren hiermee begon ze haar kracht weer te zien. Binnen zes maanden was ze zover dat ze haar leven weer helemaal zelf aan kon.

Verantwoordelijkheid nemen
Stel, je gaat een berg beklimmen en neemt voor de begeleiding een gids mee. Onderweg wordt het pad ineens te steil en je durft niet meer verder. Wat als juist op dat moment de gids je laat zitten met als argument dat het je eigen verantwoordelijkheid is? Is het niet zo dat je die gids volledig mag vertrouwen – juíst op de momenten dat je het zelf even niet meer weet? Je hebt hem tenslotte ingeschakeld om je bij de hand te nemen op de moeilijkere passages. Hoe zou je het vinden als iets soortgelijks in een therapeutische setting zou gebeuren?

Het vastlopen of niet op gang komen van het helingsproces bij cliënten kent een aantal oorzaken. Vaak is een therapeut onvoldoende geschoold en/of ervaren om de problematiek waar de cliënt mee komt op te pakken. Al vanaf het begin kunnen afweerstrategieën van een cliënt zo heftig zijn dat je daar als therapeut niet doorheen komt – wat niet direct betekent dat de cliënt niet klaar is voor verandering. Als het hierbij vastloopt zegt dit eigenlijk vooral iets over de therapeut: kennisgebrek of eigen emotionele barrières liggen hieraan vaak ten grondslag.

Als je als therapeut merkt dat je niet kundig of ervaren genoeg bent om een cliënt te helpen, is het belangrijk om te stoppen met de begeleiding en de cliënt te laten weten dat het je op dit moment niet lukt om met (bijvoorbeeld) zijn afweerstrategieën om te gaan. Het gaat erom dat je als therapeut de volledige verantwoordelijkheid neemt over (het verloop van) het therapeutische proces. Door dit te doen blijf je altijd de gids van de cliënt. Mocht de gids niet meer weten hoe verder te gaan dan stopt de reis en trek je je normaal gesproken terug. In de meeste situaties kun je als therapeut echter heel goed samen met de cliënt het proces vertragen, waardoor er ruimte voor heling en inzicht ontstaat.

Emoties
In het stagneren van de voortgang van het helingsproces is het van belang om te kijken naar dat wat maakt dat er geen progressie is. Vaak gebeurt dit als de therapeut niet meer ‘in de lead’ is. Meestal verlies je als therapeut de leiding in het genezingsproces van je cliënt als dit te zwaar voor je wordt en je als vanzelf afstand gaat nemen. De diepte van de emoties in het proces kunnen te heftig zijn voor de therapeut, waardoor hij geen onderscheid meer kan maken tussen zijn eigen emoties en die van zijn cliënt. In het uiterste geval is de therapeut zelf bang voor de opkomende emoties bij de client waardoor hij deze in zichzelf blokkeert.

Voor een effectief proces is het dan ook essentieel dat de therapeut zoveel mogelijk persoonlijke blokkades voor het voelen en ervaren van emoties in zichzelf heeft opgelost. Hij zou anders onbewust nooit toestaan dat zijn cliënt op een diepte zal komen waar hijzelf nog niet is geweest. Iets wat overigens logisch is, gezien de angst die iedere persoon hier initieel voor lijkt te hebben.

Het is als therapeut belangrijk om zuiver te blijven in wat je denkt, voelt en ervaart als gids. Helemaal als je als therapeut zelf nog in een genezingsproces zit. Het is dan essentieel je te blijven afvragen welke emotie of gedachte van jezelf is en welke van de cliënt. Om aan de ene kant niet in verwarring gebracht te worden en aan de andere kant je eigen emoties te kunnen parkeren. Als behandelaar neem je zo de volle verantwoordelijkheid in het proces als gids en stagnering kan zo nagenoeg altijd worden opgeheven zónder de therapie te moeten beëindigen.

Gelijkwaardigheid
De basis van iedere therapiesessie is in mijn opinie volledige gelijkwaardigheid. Maar in algemeen heersende traditionele culturele en opvoedingsparadigma’s hebben de therapeut en cliënt veelal geen gelijkwaardige relatie. Therapeutische sessies zijn een organische dans van voortdurend geven en nemen tussen de therapeut en cliënt. Als een behandelaar zich ‘boven’ een cliënt plaatst zal het therapeutische proces altijd stagneren en kan nooit het maximale resultaat bereikt worden. Het is noodzakelijk om als gids mensen bij de hand te nemen, vertrouwen te geven, te ondersteunen en lief te hebben. Een therapeutische relatie op basis van macht is tot mislukken gedoemd. Ze heeft namelijk niet tot doel de ander in zijn kracht te plaatsen, maar eerder om het ego van de therapeut te voeden en vergroten.

In onze samenleving zijn veel relaties gebaseerd op macht en hiërarchie, waardoor cliënten al snel tegen je op zullen kijken als therapeut. Je krijgt de cliënt dan recht tegenover je in plaats van naast je. Kenmerkend voor een deskundig therapeut is het om dat te herkennen en erkennen en zichzelf voortdurend naast de cliënt te blijven plaatsen. Een gelijkwaardig relatie zal niet leiden tot perverse situaties of grensoverschrijdend gedrag, wanneer de voedingsbodem ervan liefde en respect is. Net als een gids die tijdens het beklimmen van de berg gefocust is op zijn medeklimmers en ze ziet als mensen die wel degelijk kunnen klimmen, maar hier en daar alleen de weg even niet weten. Met deze intentie zal hij met een gemotiveerd team op de top komen.

Als de cliënt overigens zelf beslist niet meer verder te willen omdat het eng wordt, is het nodig om als behandelaar de cliënt te wijzen op het einddoel en dat is de bergtop. Die bergtop van geluk, vrede en vreugde.

Zelfvertrouwen van de cliënt
In mijn overtuiging is het onmisbaar in het therapeutische proces om een cliënt, die de dappere stap heeft genomen om hulp te zoeken, te sterken in zijn zelfvertrouwen.

Het zou een basishouding van iedere therapeut richting zijn cliënt moeten zijn om ook voor het stagneren van een therapeutisch proces de volledige verantwoordelijkheid te nemen. Het nemen van deze verantwoordelijkheid heeft nog een extra dimensie. Door de verantwoordelijkheid initieel bij jezelf als behandelaar te leggen zal het zelfvertrouwen van de cliënt niet verder worden vertroebeld. De cliënt heeft immers een therapeut gevonden, maar kennelijk niet de juiste voor zijn of haar problematiek.

Het slagen van een therapeutisch proces af laten hangen van medicatie die een cliënt moet nemen, zoals in het voorbeeld wat ik aanhaalde, is het failliet van het therapeutische proces. Suggesties die duiden dat de cliënt niet toe is aan therapie zullen altijd afbreuk doen aan het zelfvertrouwen van de cliënt. En juist dat zelfvertrouwen is wat in het therapeutisch proces versterkt hoort te worden, zodat de client zelf weer alles wat zich in het leven aandient aan kan.

Bij iedere cliënt die de moed heeft verzameld, contact opneemt en daarna bij mij binnen stapt zie ik de wilskracht om te veranderen. Ik gebruik dit om hen hun eigen kracht te laten voelen en zien. Voor hen is de tijd rijp om te gaan transformeren, zodat hun leven nog mooier wordt. En dat gegeven vormt mijn basisvertrouwen in iedere cliënt.

Het is mijn doel om cliënten duidelijkheid te geven in het proces en hen te begeleiden als ik dat kan. Als ik voel dat ik hierin tekort zou kunnen schieten neem ik mijn verantwoordelijkheid en zorg ik dat hun zelfvertrouwen groeit door ze door te verwijzen naar een kundiger therapeut. Dit doe ik door mezelf kwetsbaar op te stellen en de situatie in alle openheid te bespreken. Iedere therapeut zou in mijn beleving deze verantwoordelijk moeten nemen om zo – ook als een behandeling stagneert – zijn cliënt vol zelfvertrouwen aan de volgende stap te laten beginnen.